Veldproef muskusrattenbestrijding Dinteloord in volle gang
In 2014 begon waterschap Brabantse Delta in het buitengebied van Dinteloord met een veldproef als onderdeel van een landelijk wetenschappelijk onderzoek naar nut en noodzaak van muskusrattenbestrijding. Omdat muskusratten graafschade veroorzaken aan oevers en dijken, kunnen gevaarlijke situaties ontstaan. Om dit te beperken, en liever nog tegen te gaan, wordt jaarlijks een groot aantal muskusratten gevangen. Voor muskusrattenbestrijder Jeroen van Heijst is dit zijn dagelijkse werk.
De bestrijding van muskusratten, herkenbaar aan hun stompe snuit, rondvormige lijf, platte staart en poten met zwemborstels, vindt in heel Nederland plaats. Voordat Dinteloord werd uitgekozen als specifiek proefgebied, zijn er in het hele land proeven gedaan. Deze proeven zijn onder te verdelen in verschillende onderdelen, zoals urenhokken, preventieve wering en objectbescherming. Met urenhokken bedoelt men gebieden van 5 bij 5 kilometer, waarvan statistisch in kaart wordt gebracht hoeveel uur er besteed wordt aan muskusrattenbestrijding en wat de gevolgen zijn voor het aantal muskusratten en de eventuele schade door 'graverij' door deze dieren als er meer of minder uren worden besteed. Preventieve wering houdt in dat men inventariseert welke maatregelen men kan nemen om muskusratten te weren (denk bijvoorbeeld aan het bekleden van dijken met beton, zowel boven als onder water ) en of dit haalbaar en financieel mogelijk is.
Objectbescherming
Met 'objectbescherming' ten slotte worden alleen de kwetsbare objecten om en binnen een gebied beschermd en wordt in kaart gebracht wat dat met de populatie muskusratten doet en of schades in heel het gebied hierdoor significant toenemen. Deze laatste proef wordt uitgevoerd in het buitengebied van Dinteloord en aan de rand van Lelystad. De onderzoeken gingen begin 2014 van start met een nulmeting en duren tot het einde van dit jaar. ,,Dinteloord is gekozen vanwege het landelijke karakter en Lelystad vanwege het stedelijke", licht Peter van den Bosch van het waterschap toe. Het onderzoek in Dinteloord beslaat een gebied van bijna 4000 hectare en richt zich voornamelijk op objectbescherming. ,,Met de objecten bedoelen we in dit geval de buitenste dijkring om Dinteloord en de kern van het dorp", aldus Jeroen. ,,Muskusratten graven gangen in dijken, waardoor de veiligheid in het geding kan komen. Omdat de dijkring rondom Dinteloord een belangrijke kering is, die ervoor moet zorgen dat de inwoners ook bij hoge waterstanden droge voeten houden, is het van groot belang dat deze dijkring sterk en intact blijft. Vandaar dat we deze dijken beschermen. In de kern van Dinteloord komen momenteel nauwelijks muskusratten voor, maar uit voorzorg houden we dat gebied wel nauwlettend in de gaten."
Jeroen vertelt dat muskusratten twee tot drie jaar oud worden. De vrouwtjes, moeren genaamd, kunnen wel drie tot vier nesten met jongen per jaar krijgen, waarbij één nest zo'n vijf tot acht nakomelingen telt. ,,Lang niet alle jongen worden groot, maar als je in ogenschouw neemt dat een muskusrat nauwelijks natuurlijke vijanden heeft, kun je wel nagaan dat een populatie enorm snel kan toenemen. Daarom is ingrijpen altijd noodzakelijk", knikt hij. Overigens is de muskusrat geen dier dat van origine in Nederland voorkomt. ,,Muskusratten zijn exoten, ze komen oorspronkelijk uit Noord-Amerika", weet Jeroen. ,,Begin 19e eeuw heeft een graaf een paar exemplaren naar Nederland gehaald, met als gevolg dat ze tegenwoordig in heel Nederland in groten getale voorkomen." Alleen al in West-Brabant worden er zo'n 2000 tot 2500 exemplaren per jaar gevangen. Dat gebeurt met behulp van fuiken of klemmen. ,,Daarbij volgen we de opgelegde normen en gedragscodes, om het dierenleed zoveel mogelijk te beperken", benadrukt Jeroen. Om de verspreiding van muskusratten in kaart te brengen, worden in het projectgebied gedurende twee weken in het voor- en najaar ook zo'n veertig vangkooien uitgezet, waarin de muskusratten levend gevangen worden. ,,Bij deze zogeheten vang- en terugvangproef worden de ratten gewogen en krijgen ze een oormerk, zodat we na kunnen gaan in welke mate ze zich verspreiden binnen en buiten het gebied", legt Jeroen uit. Uit deze proef is gebleken dat de meeste muskusratten binnen het gebied blijven en niet ver uitwaaieren over het gebied.
Op het lijf geschreven
Omdat Jeroen bijna dagelijks in het gebied te vinden is, kent hij het op zijn duimpje en weet hij als geen ander wat er speelt. Sporen van muskusratten vallen hem meteen op. Zijn baan als muskusrattenbestrijder is hem dan ook op het lijf geschreven. ,,Ik ben er min of meer toevallig ingerold", vertelt hij enthousiast. ,,Ik werkte bij Philip Morris in de productie toen een vriend me attendeerde op deze vacature. Ik heb interesse in de natuur en oog voor veranderingen: twee vereisten om dit te kunnen doen. Na het volgen van een cursus muskusrattenbestrijding, een jachtcursus en het behalen van mijn vaarbewijs breng ik nu mijn dagen door in de buitenlucht, heerlijk." Het werk van Jeroen levert hem ook wel eens negatieve reacties op. ,,Mensen kunnen emotioneel reageren als ze zien dat dieren gedood worden. Maar als we bestrijden, doen we dat uit pure noodzaak. Door de wetenschappelijke proeven die het waterschap uitvoert en de feiten die dit oplevert, kunnen we bestrijding op maat toepassen. Dus is het bijvoorbeeld belangrijk in kaart te brengen wat er gebeurt als een populatie groeit: ontstaat er dan automatisch meer schade of niet? En is bestrijden dan wel of niet nodig? Dat is het doel van deze proeven." In de loop van dit jaar zal het waterschap de inwoners van Dinteloord weer uitnodigen om de stand van het onderzoek nader toe te lichten, zoals dat in eerdere jaren ook gebeurde. De eindresultaten en conclusies van het veldonderzoek zullen na de zomer van 2017 worden gepresenteerd.
